{"id":1239,"date":"2026-02-14T16:01:21","date_gmt":"2026-02-14T16:01:21","guid":{"rendered":"https:\/\/seldalur.vefir.net\/kerling\/?p=1239"},"modified":"2026-03-08T13:47:32","modified_gmt":"2026-03-08T13:47:32","slug":"jol-og-hatidahald-og-svolitid-um-skyldustorf","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/2026\/02\/14\/jol-og-hatidahald-og-svolitid-um-skyldustorf\/","title":{"rendered":"J\u00f3l og h\u00e1t\u00ed\u00f0ahald og svol\u00edti\u00f0 um skyldust\u00f6rf"},"content":{"rendered":"\n<p><em>V\u00e9lrita\u00f0 eftir handriti \u00de\u00f3r\u00f0ar Sveinssonar fr\u00e1 Bar\u00f0snesi<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Gert fyrir og flutt \u00e1 \u00feorrabl\u00f3ti eldri borgara Neskaupsta\u00f0 (l\u00edklega um 1995)<\/em><\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><strong>J\u00f3laminningar fr\u00e1 Su\u00f0urb\u00e6jum<\/strong><\/h4>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp; Eitthva\u00f0 munu minningar m\u00ednar sn\u00faast um j\u00f3lin, en alltaf var s\u00e6tt f\u00e6ris a\u00f0 komast \u00ed kaupsta\u00f0 nokkru fyrir j\u00f3l til a\u00f0 gera j\u00f3lainnkaupin. N\u00fa var \u00fea\u00f0 venjulegt, s\u00e9rstaklega \u00e1 \u00feeim t\u00edma sem \u00e9g man fyrst eftir, a\u00f0 trillurnar voru settar \u00ed naust, e\u00f0a \u00feeim hvolft \u00e1 haustin og ekki settar \u00e1 flot aftur fyrr en a\u00f0 lokinni tj\u00f6rgun og m\u00e1lningu a\u00f0 vori. Yfir veturinn voru \u00fe\u00e1 nota\u00f0ir \u00e1rab\u00e1tar til a\u00f0 fara \u00ed kaupsta\u00f0 og \u00fe\u00e1 gjarnan sameinast milli b\u00e6janna um einn b\u00e1t og mun hafa komi\u00f0 fyrir a\u00f0 einhver \u00far Sandv\u00edk hafi floti\u00f0 me\u00f0 l\u00edka. Annars voru Sandv\u00edkingar oftast s\u00e9rstakir \u00ed kaupsta\u00f0arfer\u00f0um, komu \u00fe\u00e1 ni\u00f0ur a\u00f0 Stu\u00f0lum, fengu b\u00e1t \u00fear og reru yfir. Um eina kaupsta\u00f0arfer\u00f0 fr\u00e1 Su\u00f0urb\u00e6jum, sag\u00f0i Arn\u00fe\u00f3r \u00c1rnason sem var barnakennari \u00e1 b\u00e6junum:<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Yfir fj\u00f6r\u00f0inn f\u00f3ru \u00ed g\u00e6r,<br>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 fj\u00f3rir karlmenn og st\u00falkur tv\u00e6r<br>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ing\u00f3lfur, Bjarni, Sveinbj\u00f6rn, Sveinn <br>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Sigr\u00ed\u00f0ur, Gu\u00f0n\u00fd og b\u00e1tur einn.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p> Arn\u00fe\u00f3r var br\u00f3\u00f0ir \u00deuru \u00ed Gar\u00f0i. J\u00f3lafer\u00f0in var a\u00f0 \u00fev\u00ed leiti \u00f6\u00f0ruv\u00edsi en a\u00f0rar kaupsta\u00f0arfer\u00f0ir a\u00f0 \u00fea\u00f0 var alltaf einhver leyndard\u00f3mur yfir a.m.k. einhverjum hluta af \u00feessum kaupskap, \u00fea\u00f0 er a\u00f0 segja, \u00fea\u00f0 sem \u00e1tti a\u00f0 vera j\u00f3lagjafir. Annars voru j\u00f3lagjafir oftast ekki verulegt peningaver\u00f0m\u00e6ti, nema \u00fe\u00e1 helst einhver heimager\u00f0 fl\u00edk e\u00f0a fl\u00edkur t.d. gr\u00e6nlita\u00f0ir sau\u00f0skinnssk\u00f3r me\u00f0 hv\u00edtum bryddingum og \u00fatprj\u00f3nu\u00f0um leppum \u00ed, sokkar, peysur, h\u00fafur og vettlingar og jafnvel heil f\u00f6t, en \u00feetta var allt heimaunni\u00f0. Svo voru alltaf kerti, spil og kanske barnab\u00f3k. \u00dea\u00f0 var heimasm\u00ed\u00f0a\u00f0 j\u00f3latr\u00e9, gr\u00e6nm\u00e1la\u00f0 og \u00e1 \u00fea\u00f0 voru sett kerti einsog greinarnar voru margar og j\u00f3lapokar og j\u00f3laskraut. Allt \u00feetta \u00e1tti \u00fea\u00f0 sameiginlegt a\u00f0 \u00fea\u00f0 var ekki til afhendingar n\u00e9 \u00fatb\u00fdtingar fyrr en b\u00fai\u00f0 var a\u00f0 bor\u00f0a d\u00fdrindis kv\u00f6ldmat og h\u00faslestur var um gar\u00f0 genginn. En v\u00edkjum fyrst a\u00f0 \u00f6\u00f0ru.-<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp; Nokkru fyrir j\u00f3l var fari\u00f0 a\u00f0 huga a\u00f0 \u00fev\u00ed hvort j\u00f3lasveinar f\u00e6ru ekki a\u00f0 koma, en Ing\u00f3lfur f\u00f6\u00f0urbr\u00f3\u00f0ir, sem var \u00ed heimili \u00e1 Bar\u00f0snesi, haf\u00f0i fyrir satt vi\u00f0 okkur krakkana, a\u00f0 \u00feeir hef\u00f0u komi\u00f0 siglandi a\u00f0 utan eina n\u00f3ttina og lent \u00e1 M\u00f6linni, en \u00fea\u00f0 var st\u00f3r malarfjara fyrir utan og ne\u00f0an b\u00e6inn, og \u00feeir hef\u00f0u haft sn\u00f6r handt\u00f6k og grafi\u00f0 b\u00e1tinn ni\u00f0ur \u00ed m\u00f6lina og \u00fear yr\u00f0i hann sj\u00e1lfsagt geymdur fram \u00e1 \u00ferett\u00e1nda. Aldrei s\u00e1ust \u00feeir \u00fe\u00f3 n\u00e9 ger\u00f0u neitt af s\u00e9r.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp; \u00dea\u00f0 var haft fyrir venju \u00e1 Bar\u00f0snesi a\u00f0 sl\u00e1tra einni kind fyrir j\u00f3lin, oftast geldri \u00e1, til a\u00f0 hafa n\u00fdtt kj\u00f6t um j\u00f3l og \u00e1ram\u00f3t. \u00ddmislegt var l\u00edka gert til a\u00f0 b\u00faa \u00ed haginn svo sem sk\u00faringar og hreingerningar og allt sem haf\u00f0i fegrunar\u00e1hrif, t.d. voru allir ol\u00edulampar p\u00fassa\u00f0ir me\u00f0 f\u00e6gilegi og lampagl\u00f6s \u00fevegin, jafnvel fj\u00f3salugtin, svo og bor\u00f0b\u00fana\u00f0ur f\u00e6g\u00f0ur og hva\u00f0eina.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp; \u00deegar kom fram \u00e1 a\u00f0fangadag virtist klukkan ganga enn\u00fe\u00e1 h\u00e6gara en venjulega, \u00fea\u00f0 var eins og h\u00fan \u00e6tla\u00f0i aldrei a\u00f0 ver\u00f0a sex, en \u00fe\u00e1 \u00e1tti allt a\u00f0 ver\u00f0a heilagt, \u00fea\u00f0 f\u00f3r a\u00f0 ver\u00f0a spenna \u00ed loftinu. Um klukkan sj\u00f6 til h\u00e1lf\u00e1tta var svo allt or\u00f0i\u00f0 \u00ed fullkomnu lagi, allar skepnur b\u00fanar a\u00f0 f\u00e1 s\u00edna gj\u00f6f, b\u00fai\u00f0 a\u00f0 mj\u00f3lka k\u00fdrnar og fram borinn d\u00fdr\u00f0legur matur.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp; \u00dea\u00f0 var venja f\u00f6\u00f0ur m\u00edns, a\u00f0 lesa h\u00faslestur eftir kv\u00f6ldmat \u00e1 a\u00f0fangadagskv\u00f6ld og voru sungnir j\u00f3las\u00e1lmar \u00e1 undan og eftir. Allir sungu og pabbi spila\u00f0i undir \u00e1 orgeli\u00f0. \u00deetta var s\u00ed\u00f0an endurteki\u00f0 \u00e1 j\u00f3ladaginn og \u00fe\u00e1 me\u00f0 \u00f6\u00f0rum texta og \u00f6\u00f0rum s\u00e1lmum.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u00a0 Eftir h\u00faslesturinn rann upp st\u00f3ra stundin, en \u00fea\u00f0 var a\u00f0 afhenda og taka upp j\u00f3lagjafirnar. \u00de\u00e1 afhj\u00fapu\u00f0ust allir leyndard\u00f3mar sem hla\u00f0ist h\u00f6f\u00f0u upp undanfarna daga.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u00a0 \u00dea\u00f0 var f\u00f6st venja \u00e1 \u00feessum \u00feremur b\u00e6jum, Bar\u00f0snesi, Ger\u00f0i og Ger\u00f0isstekk a\u00f0 j\u00f3labo\u00f0 var fyrir alla, sinn hvern daginn \u00e1 hverjum b\u00e6num og komu Stu\u00f0lamenn \u00fe\u00e1 l\u00edka me\u00f0. \u00deetta var \u00fe\u00e1 j\u00f3ladag, annan\u00a0 og n\u00fd\u00e1rsdag. \u00de\u00e1 var tjalda\u00f0 \u00f6llu hinu besta og miki\u00f0 sungi\u00f0 og fari\u00f0 kringum j\u00f3latr\u00e9. Orgeli\u00f0 \u00e1 Bar\u00f0snesi var til mikils gamans og Bjarni \u00e1 Ger\u00f0isstekk \u00e1tti tv\u00f6falda harmonikku, og b\u00e6\u00f0i hann og Halli sonur hans voru snilldar flinkir a\u00f0 spila \u00e1 hana, enda var oft heilmiki\u00f0 dansa\u00f0. Svo var talsvert spila\u00f0 \u00e1 spil. Fullor\u00f0na f\u00f3lki\u00f0 spila\u00f0i wist, og vi\u00f0 krakkarnir vorum ekki or\u00f0nir langir \u00ed loftinu \u00feegar vi\u00f0 h\u00f6f\u00f0um l\u00e6rt eitthva\u00f0 \u00ed listinni, en \u00fear \u00e1\u00f0ur spilu\u00f0um vi\u00f0 \u00fej\u00f3f, mar\u00edas og tveggja manna wist. \u00dea\u00f0 hittist \u00feannig \u00e1 a\u00f0 Villi \u00e1 Stu\u00f0lum \u00e1tti afm\u00e6li \u00e1 \u00ferett\u00e1ndanum og f\u00f3rum vi\u00f0 fe\u00f0gar \u00feanga\u00f0 \u00ed heims\u00f3kn, pabbi og vi\u00f0 \u00deorbergur, en \u00fea\u00f0 mun hafa veri\u00f0 \u00feegar \u00e9g var or\u00f0inn t\u00f3lf til \u00ferett\u00e1n \u00e1ra. \u00c1 gamla\u00e1rskv\u00f6ld var oftast einhver brenna, ein til tv\u00e6r tunnur, netadr\u00e6sa, sp\u00fdtnarusl og a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u einhver ol\u00eda. \u00deetta var sett upp \u00e1 h\u00f3l, \u00fe\u00e1 bar meira \u00e1 \u00fev\u00ed. Svo voru b\u00fain til blys og bleytt \u00ed ol\u00edu og hlaupi\u00f0 me\u00f0 \u00feau. Einusinni komu Sandv\u00edkingar me\u00f0 blys upp \u00e1 egg utan vi\u00f0 Sandv\u00edkurskar\u00f0i\u00f0 og bar miki\u00f0 \u00e1 \u00feeim.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp; \u00dea\u00f0 var miki\u00f0 sagt af s\u00f6gum \u00e1 Bar\u00f0snesi, pabbi kunni \u00feau rei\u00f0innar b\u00fdsn af s\u00f6gum, \u00fej\u00f3\u00f0s\u00f6gur, drauga- og hulduf\u00f3lkss\u00f6gur a\u00f0 \u00f3gleymdum sj\u00f3skr\u00edmslas\u00f6gum. Skr\u00edmslin ku hafa veri\u00f0 skeljavaxin utan og hringla\u00f0i \u00ed \u00feegar \u00feau hlupu, en g\u00e1tu hlaupi\u00f0 af s\u00e9r hesta a\u00f0 sagt var. A\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u var ma\u00f0ur sk\u00edt myrkf\u00e6linn, en b\u00f3t var \u00ed m\u00e1li a\u00f0 pabbi vi\u00f0urkenndi \u00fea\u00f0 fyrir okkur a\u00f0 hann hef\u00f0i aldrei s\u00e9\u00f0 draug og langa\u00f0i hann \u00fe\u00f3 miki\u00f0 til \u00feess a\u00f0 upplifa sl\u00edkt.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp; Oftar var n\u00fa komi\u00f0 saman \u00e1 \u00feessum b\u00e6jum en \u00e1 j\u00f3lunum til d\u00e6mis um p\u00e1ska og hv\u00edtasunnu. \u00de\u00e1 var oft fari\u00f0 \u00ed leiki, sl\u00e1bolta og h\u00fasbolta e\u00f0a yfir. \u00c1 Bar\u00f0snesi var sj\u00e1lfger\u00f0ur leikv\u00f6llur sem kalla\u00f0ur var Hringur, spor\u00f6skjulaga\u00f0ur og eggsl\u00e9ttur gras-v\u00f6llur, l\u00edklega heldur minni en venjulegur f\u00f3tboltav\u00f6llur. L\u00e1gu brekkur a\u00f0 honum \u00e1 \u00ferj\u00e1 vegu en M\u00f6lin a\u00f0 utan ver\u00f0u. \u00deegar hl\u00e1na\u00f0i \u00e1 mi\u00f0jum vetri og fraus \u00e1 eftir var \u00fearna mj\u00f6g skemmtilegt svell til \u00feess a\u00f0 leika s\u00e9r \u00e1. Svo var oft leiki\u00f0 s\u00e9r \u00e1 hinum b\u00e6junum, b\u00e6\u00f0i \u00e1 h\u00e1t\u00ed\u00f0isd\u00f6gum og svo l\u00edka \u00feegar \u00e9g f\u00f3r \u00ed sk\u00f3lann \u00fear.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\"><em>Skyldust\u00f6rfin<\/em><\/h4>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp; Snemma var\u00f0 \u00fea\u00f0 mitt hlutverk a\u00f0 reka k\u00fdrnar \u00ed hagann og s\u00e6kja \u00fe\u00e6r og \u00fe\u00f3 a\u00f0 \u00fe\u00e6r v\u00e6ru reknar langt \u00fat fyrir b\u00e6, kom \u00fea\u00f0 fyrir a\u00f0 \u00feurfti a\u00f0 s\u00e6kja \u00fe\u00e6r inn undir Stu\u00f0lagir\u00f0ingu. S\u00ed\u00f0ar kom svo fj\u00e1rsm\u00f6lunin.- rollurnar s\u00f3ttu oft st\u00edft \u00fat \u00e1 Horni\u00f0 og var oft heilmikill eltingaleikur a\u00f0 hafa hemil \u00e1 \u00feeim og \u00fe\u00f3 \u00fe\u00e6r f\u00e6ru bara \u00fat \u00ed Hellisfj\u00f6ru \u00feurfti a\u00f0 reka \u00fe\u00e6r upp og koma \u00feeim \u00ed bithaga.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>V\u00e9lrita\u00f0 eftir handriti \u00de\u00f3r\u00f0ar Sveinssonar fr\u00e1 Bar\u00f0snesi Gert fyrir og flutt \u00e1 \u00feorrabl\u00f3ti eldri borgara Neskaupsta\u00f0 (l\u00edklega um 1995) J\u00f3laminningar fr\u00e1 Su\u00f0urb\u00e6jum &nbsp;&nbsp; Eitthva\u00f0 munu minningar m\u00ednar sn\u00faast um j\u00f3lin, en alltaf var s\u00e6tt f\u00e6ris a\u00f0 komast \u00ed kaupsta\u00f0 nokkru fyrir j\u00f3l til a\u00f0 gera j\u00f3lainnkaupin. N\u00fa var \u00fea\u00f0 venjulegt, s\u00e9rstaklega \u00e1 \u00feeim t\u00edma sem [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":831,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[93,98,103],"tags":[],"class_list":["post-1239","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-menning-og-minjar","category-sogur_af_sudurbaejum","category-sudurbaeir"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/www.kerling.is\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Molin-Hringurinn-og-Knarrarsker.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1239","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1239"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1239\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1240,"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1239\/revisions\/1240"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/831"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1239"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1239"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1239"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}