{"id":788,"date":"2025-11-20T19:42:21","date_gmt":"2025-11-20T19:42:21","guid":{"rendered":"https:\/\/seldalur.vefir.net\/kerling\/?p=788"},"modified":"2026-03-08T20:34:43","modified_gmt":"2026-03-08T20:34:43","slug":"lifsbarattan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/2025\/11\/20\/lifsbarattan\/","title":{"rendered":"Dagleg st\u00f6rf"},"content":{"rendered":"\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c1 20. \u00f6ld efna\u00f0ist f\u00f3lk vegna aukinnar sj\u00f3s\u00f3knar og opnun marka\u00f0a fyrir saltfisk.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0S\u00e9rstaklega var n\u00e1l\u00e6g\u00f0 vi\u00f0 nor\u00f0firska kaupmenn sem stundu\u00f0u \u00fatflutning og seinna m\u00f6guleikar \u00e1 s\u00f6lu \u00e1 ferskum fiski til verkenda \u00e1 Nor\u00f0fir\u00f0i afar mikilv\u00e6g me\u00f0 fj\u00f6lgun v\u00e9lb\u00e1ta \u00e1 Su\u00f0urb\u00e6jum, Vi\u00f0fir\u00f0i og Hellisfir\u00f0i eftir 1925.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c1 str\u00ed\u00f0s\u00e1runum 1939 til 1945 sigldu fj\u00f3rir b\u00e1tar Nor\u00f0fir\u00f0inga me\u00f0 ferskan fisk \u00e1 breskar hafnir. \u00dea\u00f0 voru Magn\u00fas, Sleipnir, Stella og S\u00e6finnur. B\u00e1tar af n\u00faverandi ey\u00f0isv\u00e6\u00f0i seldu \u00feeim afla. S\u00fan s\u00e1 um rekstur \u00feessara skipa. Fyrr kom fyrir a\u00f0 menn seldu fisk \u00ed f\u00e6reyskar sk\u00fatur.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Fiskvei\u00f0ar voru stunda\u00f0ar fr\u00e1 p\u00e1skum fram \u00e1 haust eftir ve\u00f0r\u00e1ttu<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">St\u00f6rf karla \u00ed sveit vi\u00f0 sj\u00f3<\/h4>\n\n\n\n<p>Rekstur \u00fatger\u00f0a, b\u00e1taeign og sj\u00f3s\u00f3kn var \u00ed h\u00f6ndum karla og s\u00e1 hluti \u00fatger\u00f0arinnar sem bar afla a\u00f0 landi.<\/p>\n\n\n\n<p>Umsj\u00f3n og umhir\u00f0a b\u00e1ta var \u00ed h\u00f6ndum karla, \u00f6flun beitu, lagning fiskil\u00ednu og dr\u00e1ttur, vi\u00f0hald f\u00e6rab\u00fana\u00f0arog fr\u00e1gangur afla.<\/p>\n\n\n\n<p>Einnig \u00feurfti a\u00f0 koma aflanum \u00ed land vi\u00f0 mis erfi\u00f0 skilyr\u00f0i vi\u00f0 klappir sem voru kalla\u00f0ar afk\u00f6st e\u00f0a bryggjur \u00ed Vi\u00f0fir\u00f0i og Hellisfir\u00f0i. Sj\u00f3s\u00f3kn var eing\u00f6ngu stundu\u00f0 \u00e1 sumrin, e\u00f0a fr\u00e1 p\u00e1skum.<\/p>\n\n\n\n<p>Karlar s\u00e1u um alla a\u00f0dr\u00e6tti til heimila sj\u00f3lei\u00f0is en mj\u00f6lvara var keypt \u00ed st\u00f3rum sk\u00f6mmtum og kol. Gjarnan voru birg\u00f0ir endurn\u00fdja\u00f0ar \u00e1 haustin.<\/p>\n\n\n\n<p>Kolin voru vi\u00f0b\u00f3t vi\u00f0 rekavi\u00f0 sem \u00feurfti a\u00f0 klj\u00fafa \u00ed eldinn og m\u00f3. \u00dea\u00f0 var talsvert m\u00f3tak, ekki s\u00edst \u00ed Sandv\u00edk. \u00dear mundi Stef\u00e1n \u00deorleifsson sem reri nokkur sumur um 1930 me\u00f0 J\u00f3sep Halld\u00f3rssyni eftir, a\u00f0 hafa teki\u00f0 \u00fe\u00e1tt \u00ed m\u00f3t\u00f6ku \u00ed Kerlingarbotnum sem var svo s\u00f3ttur n\u00e6sta vetur \u00e1 sle\u00f0a. M\u00f3rinn var skorinn upp \u00far m\u00f3gr\u00f6fum og \u00feurrka\u00f0ur og hreykt upp \u00ed st\u00e6\u00f0ur. Vi\u00f0 \u00deessi verk unnu konur og karlar saman.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fanasl\u00e1ttur var karlmannsverk og einnig umsj\u00f3n me\u00f0 smalamennsku og fj\u00e1rskilum.<\/p>\n\n\n\n<p>Fj\u00e1rm\u00e1l voru \u00ed h\u00f6ndum karla<\/p>\n\n\n\n<p>Vi\u00f0hald h\u00fasa og gegningar voru yfirleitt \u00e1 h\u00f6ndum karla. Gegningar f\u00f3lust \u00ed a\u00f0 taka ni\u00f0ur hey \u00far hl\u00f6\u00f0u og bera \u00e1 gar\u00f0a og g\u00e6ta a\u00f0 heilsu b\u00faf\u00e9na\u00f0ar. Bera \u00feurfti vatn \u00ed allan b\u00faf\u00e9na\u00f0, kalsamt og erfitt verk.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00faamykju \u00feurfti a\u00f0 moka \u00fat daglega og stinga ta\u00f0 \u00far fj\u00e1rh\u00fasum a\u00f0 vori.<\/p>\n\n\n\n<p>Stundum var kasta\u00f0 \u00ed hey sp\u00f6lkorn fr\u00e1 peningsh\u00fasum og var \u00fe\u00e1 s\u00f3tt um vetrart\u00edma \u00ed sle\u00f0af\u00e6ri.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dear sem smi\u00f0jur voru \u00feurfti a\u00f0 sm\u00ed\u00f0a \u00fdmislegt svo sem skeifur og gera vi\u00f0 klifbera og \u00f6nnur aktygi. Vi\u00f0hald \u00e1 sl\u00e1ttub\u00fana\u00f0i orfum, lj\u00e1um og hr\u00edfum.<\/p>\n\n\n\n<p>Reipi voru yfirfarin og fl\u00e9ttu\u00f0 eitt og eitt \u00far mismunandi efnum. Fallegust voru hrossh\u00e1rsreipi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00de\u00e1 voru karlar mismiki\u00f0 me\u00f0 prj\u00f3na \u00ed h\u00f6ndum, \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00f3hemju vinna var a\u00f0 prj\u00f3na ullarsokka handa st\u00f3rum fj\u00f6lskyldum.<\/p>\n\n\n\n<p>Kj\u00f6t \u00feurfti a\u00f0 reykja, sem var vandaverk og var oftast unni\u00f0 af k\u00f6rlum. \u00deeir sem voru fagmenn \u00ed reykingu kj\u00f6ts fengu miki\u00f0 hr\u00f3s.<\/p>\n\n\n\n<p>Sj\u00f3fuglavei\u00f0ar og vei\u00f0ar \u00e1 sel og hn\u00edsu voru stunda\u00f0ar af k\u00f6rlum.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;N\u00fdmeti var mestan hluta \u00e1rsins eing\u00f6ngu fengi\u00f0 \u00far sj\u00f3, en a\u00f0 hluta til var afraksturinn salta\u00f0ur e\u00f0a s\u00fdr\u00f0ur ef um miki\u00f0 magn var a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. S\u00farmatur var \u00ed umsj\u00f3n kvenna.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">\u00d3kyngreind vinna<\/h4>\n\n\n\n<p>&nbsp;\u00cd fj\u00f6runni vi\u00f0 sj\u00f3h\u00fas, m\u00e6ttust karlar, konur og b\u00f6rn sem komu me\u00f0 veitingar \u00far eldh\u00fasinu. Allir hj\u00e1lpu\u00f0ust a\u00f0 vi\u00f0 a\u00f0 gera a\u00f0 fiski, vaska fisk, fletja og salta, stokka upp l\u00ednur, beita og koma bj\u00f3\u00f0unum um bor\u00f0 aftur. \u00de\u00e1 var b\u00e1turinn kl\u00e1r \u00ed n\u00fdja vei\u00f0ifer\u00f0.<\/p>\n\n\n\n<p>Sl\u00e1trun b\u00fafj\u00e1r og fr\u00e1gangur afur\u00f0a var unni\u00f0 \u00ed samvinnu kynja<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">St\u00f6rf kvenna \u00ed sveit vi\u00f0 sj\u00f3<\/h4>\n\n\n\n<p>St\u00f6rf kvenna \u00ed sveit vi\u00f0 sj\u00f3 kr\u00f6f\u00f0ust fj\u00f6lbreyttrar kunn\u00e1ttu og voru mikil a\u00f0 v\u00f6xtum<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00e6r \u00f6ll st\u00f6rf voru kyngreind. \u00de\u00f3 munu eiginmenn og synir stundum hafa hj\u00e1lpa\u00f0 til innanh\u00fass \u00e1n \u00feess a\u00f0 segja fr\u00e1 \u00fev\u00ed, \u00fea\u00f0 \u00fe\u00f3tti ekki vi\u00f0 h\u00e6fi karlmanna a\u00f0 vinna kvennaverk.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00deessi st\u00f6rf voru eing\u00f6ngu, a\u00f0 mestu leyti, e\u00f0a hluta til kvennast\u00f6rf<strong>.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Umhir\u00f0a og uppeldi barna var \u00ed \u00feeirra h\u00f6ndum \u00ed st\u00f3rum fj\u00f6lskyldum.<\/p>\n\n\n\n<p>Tils\u00f6gn og hj\u00e1lp vi\u00f0 sk\u00f3laverkefni. Kennsla \u00e1 lestri og skrift var a\u00f0 meirihluta \u00ed \u00feeirra h\u00f6ndum<\/p>\n\n\n\n<p>A\u00f0 b\u00faa til og var\u00f0veita matarbirg\u00f0ir heimilisins. Skipuleggja og t\u00edmasetja notkun, vinna verk sem \u00feurfti \u00e1 geymslut\u00edma og fylgjast me\u00f0 verkun \u00ed salti og s\u00far.<\/p>\n\n\n\n<p>Sl\u00e1turd\u00fdr \u00feurfti a\u00f0 n\u00fdta, hakka, b\u00faa til sl\u00e1tur, salta, reykja e\u00f0a s\u00fdra kj\u00f6t. B\u00faa til sultur og saft \u00far berjum.<\/p>\n\n\n\n<p>Mjaltir voru kvennaverk og \u00deegar til var mj\u00f3lk umfram daglega neyslu, var h\u00fan skilin. Rj\u00f3minn strokka\u00f0ur \u00ed smj\u00f6r og gert skyr.<\/p>\n\n\n\n<p>Daglega \u00feurfti a\u00f0 baka brau\u00f0 og elda mat fyrir heimilisf\u00f3lk og sk\u00f3lab\u00f6rn \u00e1 sk\u00f3lat\u00edma \u00fear sem \u00feau voru til h\u00fasa. Einnig var v\u00ed\u00f0a gestkv\u00e6mt og \u00e6vinlega teki\u00f0 rausnarlega \u00e1 m\u00f3ti gestum.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp; Bjarni H. Bjarnason \u00e1 Ger\u00f0isstekk segir fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 jafnan hafi be\u00f0i\u00f0 veitingar \u00ed sj\u00f3h\u00fasi \u00feegar sj\u00f3menn komu a\u00f0 landi.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;L\u00e6knis\u00fej\u00f3nusta var fjarri og gera \u00feurfti a\u00f0 s\u00e1rum og hj\u00fakra sj\u00fakum heimilism\u00f6nnum og gamalmennum stundum til margra \u00e1ra.<\/p>\n\n\n\n<p>Ull var unnin, flokku\u00f0, \u00fevegin, spunnin \u00e1 rokk, litu\u00f0 og \u00far henni ofi\u00f0 va\u00f0m\u00e1l fram \u00e1 20. \u00f6ld til kl\u00e6\u00f0ager\u00f0ar og misgr\u00f3fur \u00fer\u00e1\u00f0ur \u00ed prj\u00f3nles.<\/p>\n\n\n\n<p>Prj\u00f3na\u00f0ir sokkar og peysur voru daglegur kl\u00e6\u00f0na\u00f0ur fram yfir mi\u00f0ja 20. \u00f6ld. Einnig var sk\u00f3fatna\u00f0ur \u00far skinni sem kraf\u00f0ist mikillar vinnu framan af 20.\u00f6ld.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u00f6t voru saumu\u00f0 a\u00f0 mestu \u00e1 heimilum, oft \u00far innlendu ullarefni en einnig erlendum efnum. Vi\u00f0ger\u00f0ir \u00e1 f\u00f6tum, prj\u00f3nafl\u00edkum og r\u00famfatna\u00f0i var mikil og t\u00edmafrek vinna.<\/p>\n\n\n\n<p>Fyrstu saumav\u00e9lar voru handsn\u00fanar og allur fr\u00e1gangur og hnappag\u00f6t handsaumur. \u00c1\u00f0ur var allt sauma\u00f0 \u00ed h\u00f6ndum me\u00f0 n\u00e1l og \u00fer\u00e6\u00f0i.<\/p>\n\n\n\n<p>St\u00f6ku sinnum g\u00e1fu konur s\u00e9r t\u00edma til a\u00f0 skapa listaverk til a\u00f0 pr\u00fd\u00f0a heimili s\u00edn. Ein sl\u00edk var \u00d3l\u00f6f J\u00f3nsd\u00f3ttir \u00ed Hellisfir\u00f0i sem \u00e1 \u00ferj\u00fa verk \u00ed \u00dej\u00f3\u00f0minjasafni, \u00fea\u00f0 \u00feekktasta Hellisfjar\u00f0arteppi\u00f0, merkt \u00e1rinu 1811<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;\u00d6ll \u00ferif voru \u00ed h\u00f6ndum kvenna. \u00devottar \u00e1 s\u00e6ngurf\u00f6tum, handkl\u00e6\u00f0um og fatna\u00f0i \u00e1 brettum. Kynt undir \u00fevottapottum me\u00f0 tilt\u00e6kum eldivi\u00f0i, rekavi\u00f0i, m\u00f3 e\u00f0a kolum og \u00fevottur skola\u00f0ur \u00ed l\u00e6kjum.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00fasin \u00feurfti a\u00f0 \u00fer\u00edfa reglulega innan dyra, tr\u00e9g\u00f3lf voru sandsk\u00faru\u00f0. G\u00e6ta \u00feurfti a\u00f0 \u00ferifna\u00f0i vi\u00f0 \u00fevagl\u00e1t og h\u00e6g\u00f0ir \u00ed koppa, \u00fev\u00ed a\u00f0 kl\u00f3sett voru ekki \u00e1 \u00feessum t\u00edma.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6ll matar\u00edl\u00e1t \u00feurfti svo a\u00f0 \u00fer\u00edfa oft \u00e1 dag. \u00dea\u00f0 var \u00e6rinn starfi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00de\u00e1 sinntu konur heyskap, yfirleitt a\u00f0 meirihluta, ef vel gaf \u00e1 sj\u00f3. Sl\u00e1ttur var yfirleitt ekki kvennaverk.<\/p>\n\n\n\n<p>Matjurtar\u00e6ktun var yfirleitt \u00ed umsj\u00f3n kvenna.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f3tak og \u00feurrkun m\u00f3s til eldivi\u00f0ar og a\u00f0 h\u00f6ggva rekavi\u00f0 \u00ed eldinn var unni\u00f0 j\u00f6fnum h\u00f6ndum af b\u00e1\u00f0um kynjum<\/p>\n\n\n\n<p>Einnig st\u00f6rfu\u00f0u konur vi\u00f0 beitningu, stokkun \u00e1 l\u00ednu og fleira sem \u00fatger\u00f0 tengdist \u00ed landi. V\u00e6ri saltfiskur pakka\u00f0ur fyrir marka\u00f0, komu konur a\u00f0 \u00fev\u00ed verki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c1 20. \u00f6ld efna\u00f0ist f\u00f3lk vegna aukinnar sj\u00f3s\u00f3knar og opnun marka\u00f0a fyrir saltfisk. \u00a0S\u00e9rstaklega var n\u00e1l\u00e6g\u00f0 vi\u00f0 nor\u00f0firska kaupmenn sem stundu\u00f0u \u00fatflutning og seinna m\u00f6guleikar \u00e1 s\u00f6lu \u00e1 ferskum fiski til verkenda \u00e1 Nor\u00f0fir\u00f0i afar mikilv\u00e6g me\u00f0 fj\u00f6lgun v\u00e9lb\u00e1ta \u00e1 Su\u00f0urb\u00e6jum, Vi\u00f0fir\u00f0i og Hellisfir\u00f0i eftir 1925. \u00c1 str\u00ed\u00f0s\u00e1runum 1939 til 1945 sigldu fj\u00f3rir b\u00e1tar Nor\u00f0fir\u00f0inga [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":816,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[92],"tags":[],"class_list":["post-788","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-braudstritid"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/www.kerling.is\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Skalabas.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/788","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=788"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/788\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1526,"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/788\/revisions\/1526"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/816"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=788"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=788"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kerling.is\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=788"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}