Höfundur texta: Guðrún Áslaug Jónsdóttir, gróðurvistfræðingur
Náttúra svæðisins frá Gerpi að Grænanesi í Norðfirði býr yfir fegurð og fjölbreytni í hinu stóra sem smáa og á plönturíkið þar sinn sess. Gróður er víðast samfelldur á láglendi, landið sumargrænt, gróðurlendi fjölbreytt og víða gróskumikil. Algengustu gróðurlendin eru mólendi af ýmsu tagi en einnig graslendi, votlendi og hálfdeigt land. Þurrt mólendi vaxið krækilyngi, bláberjalyngi, beitilyngi og fleiri lágvöxnum lyng- og mólendistegundum er mjög útbreitt, oft í hallandi landi. Á hryggjum og bungum á berangri þar sem jarðvegur er grunnur og landið þurrt er krækilyng oftast mest áberandi í mólendinu en í dældum þar sem snjór liggur lengur, jarðvegur er dýpri og meiri raki og skjól, eru móarnir gróskumeiri og gróður hávaxnari. Þar er bláberjalyng meira áberandi ásamt aðalbláberjalyngi þar sem skýlla er.
Í skjólsælum dældum og giljum er oft gróskumikill blómgróður með blágresi, sóleyjum og fleiri tegundum innan um lyngið. Fjalldrapi er víða í móunum með bláberjalynginu og birkikjarr er í dalahlíðum. Starmóar eru hér og þar í fjallahlíðum og þar er stinnastör einkennandi. Hærra uppi í hlíðum eru móarnir oft mosaríkir með lágvöxnu lyngi og víði hér og þar. Í dældum til fjalla er að finna grasvíði ásamt ýmsum smáum blómjurtum svo sem grámullu, fjalladeplu , fjallasmára og mosalyngi.
Meðfram ströndinni, í botni fjarða og víkna og neðan til í hlíðum eru víða graslendisblettir. Graslendið getur verið gróskumikið þar sem jarðvegur og raki er nægur en ofan á klöppum eða möl er það fremur rýrt og blandað móagróðri. Mýrar og hálfdeigt land er á hjöllum í hlíðum, í dalbotnum og við uppsprettur og læki. Mýrar eru oft þýfðar, vaxnar störum, fífu og fleiri votlendistegundum og yfirleitt vel grónar. Á mörkum votlendis og þurrlendis eru tegundir sem þrífast í rökum jarðvegi svo sem hrossanál, ýmis grös og starir. Við dý og læki er gjarnan skærgrænn mosi, dýjamosi, ásamt blómgróðri svo sem dúnurtum, steinbrjótum og ýmsum tegundum grasa og elftinga.
Efst í malar- og sandfjörum má finna fjöruplöntur svo sem blálilju, hrímblöðku og fjörukál. Blálijan myndar oft sérstaklega fallegar breiður með sínum grábláu blöðum, rauðleitu blómknúppum og bláu blómum. Í sjávarklettum er skarfakál og holurt ásamt fleiri tegundum sem þrífast þar sem áhrifa sjávarseltu og sjófugla gætir.
Gróður hefur breyst eftir að búsetu lauk og sauðfjárbeit dróst saman og hvarf að lokum að mestu. Blómjurtir, lyng og víðir aukast smám saman og sumar tegundir eins og hvannir verða algengari en þær sjást varla þar sem beit er mikil. Lúpína hefur breiðst út á nokkrum stöðum og má búast við að hún leggi með tímanum undir sig stærri svæði. Við eyðibýlin sést enn vel móta fyrir túnum þótt langt sé nú um liðið síðan þau voru slegin og eru þau að sumri iðjagræn og skreytt sóleyjum og fíflum.
Nokkrar tegundir blómplantna eru algengar á Austurlandi en sjást ekki eða lítið í öðrum landshlutum og eru oft nefndar Austfjarðategundir. Sjöstjarna, gullsteinbrjótur, maríuvöttur og bláklukka eru Austfjarðategundir sem eru algengar á svæðinu frá Gerpi að Grænanesi.
Bláklukkan er mjög áberandi um allt svæðið þegar hún er í blóma. Hún vex i þurrlendi, móum, graslendi, kjarri og skriðum. Hún er auðþekkt á sínum klukkulaga bláu blómum. Yfirbragð hennar er fallegt og fágað þannig að hún vekur mörgum hughrif og kemur því víða fyrir í sögum og ljóðum. Hún hefur líka verið notuð sem fyrirmynd í hönnun svo sem mynstur í textíl og prjóni og á póstkort.
Gullsteinbrjóturinn er algengur í klettum, skriðum og við læki. Hann myndar gjarnan brúska eða breiður þar sem margir blómstönglar vaxa upp af jarðlægum stöngli. Í sumum eldri heimildum hefur hann verið nefndur urðarskúfur eða auragras. Á blómgunartíma skreytir gullsteinbrjóturinn urðir, skriður og aura með sínum skærgula lit.
Sjöstjarnan vex hér og þar um svæðið. Erlendis er hún fyrst og fremst skógarplanta en á Íslandi er hún einnig í mólendi. Hún er auðþekkt á sjöblaða hvítum blómum og á blaðhvirfingu á miðjum blómstönglinum. Stönglar sjöstjörnunnar vaxa upp af fíngerðum jarðrenglum og myndar hún því oft breiður þannig að úr verður stjörnum prýtt gróðurlendi þegar hún blómgast um mitt sumarið.
Maríuvötturinn er eina blómjurtin sem hvergi er þekkt í heiminum nema á Íslandi og í Færeyjum. Hann er algengur um allt svæðið. Maríuvöttur líkist nokkuð maríustakki og jafnvel ljónslappa, enda tilheyra tegundirnar þrjár sömu ættkvíslinni, en auðvelt er að greina maríuvöttinn frá þeim á blöðunum. Blöð maríuvattar eru dýpra klofin en á maríustakki en þó ekki klofin alla leið niður eins og á ljónslappa.
Að minnsta kosti tvær sjalgæfar tegundir sem eru á válista yfir tegundir sem eru taldar í nokkurri útrýmingarhættu eru á svæðinu. Þetta eru lyngbúi og skógelfting. Skógelftingin vex í Sandvík og er það einn af þremur vaxtarstöðum hennar á Íslandi. Lyngbúinn er ein af fágætum einkennisjurtum Austurlands og vex í Hellisfirði, sem er syðsti þekkti fundarstaður tegundarinnar hér á landi. Hann fannst áður á nokkrum stöðum í Norðfirði en virðist nú vera horfinn þaðan m.a vegna aukinnar útbreiðslu lúpínu. Lúpína finnst í Hellisfirði ekki langt frá vaxtarstað lyngbúans.
