Minningargrein úr tímaritinu Óðni um Guðrúnu Jónsdóttur frá Viðfirði. Afkomendur hennar og Bjarna Sveinssonar mynda hina fjölmennu Viðfjarðætt.
Þriðja nóvember síðastliðinn ljest á Skorrastað í Norðfirði háöldruð merkiskona, Guðrún Jónsdóttir og þykir hlíða að geta helstu æfiatriða hennar hjer.
Hún fæddist á Hofi í Norðfirði 29. maí 1836. Foreldrar hennar voru hjónin Jón Björnsson og Ingibjörg Illugadóttir. Björn faðir Jóns var Skúlason bónda á Brimnesi í Seyðisfirði, Sigfússonar bónda á Kleppjárnsstöðum í Tungu, Jónssonar bónda og ættfræðings á Skjöldólfsstöðum á Jökuldal, Gunnlaugssonar prests í Möðrudal, Sölvasonar prests á s.st., Magnússonar bónda á Reykjum í Skagafirði Björnssonar. Skúlaætt er kölluð ætt frá Skúla Sigfússyni og hafa verið í henni afarmargir duglegir menn. Jón ættfræðingur átti þrjá sonu auk Sigfúsar og eru fjölmennar ættir af þeim á Austfjörðum og koma þar sömu ættareinkenni fram sem hjá niðjum Skúla. Er Bakkmannsættin af einum syni Jóns. Kona Illuga var Ingveldur, dóttir Hermanns í Firði, Jónssonar Pamfíls, Jónssonar. Ætt Illuga er í Öxarfirði. Hann fluttist unglingur með foreldrum sínum Jóni Jónssyni og Ingibjörgu Jakobsdóttur frá Stóru Laugum að Eiðum í Eiðaþinghá til síra Björns Vigfússonar. Þetta var á hörðu árunum um 1800.
Guðrún var elst af börnum þeirra Jóns Björnssonar og Ingibjargar Illugadóttur. Þau byrjuðu búskap í Fannardal og ólst Guðrún þar upp fram yfir fermingaraldur. Þá fluttust foreldrar hennar búferlum að Stuðlum í sömu sveit og hún með þeim, þaðan fluttist hún að Viðfirði 19 ára gömul og giftist þar 20. nóvember 1855 Bjarna Sveinssyni. Höfðu ættfeður Bjarna um all langt skeið búið í Viðfirði. Er þeirra nánar getið í minningum um Dr. Björn frá Viðfirði í Skírni 1919. Þau hjón Bjarni og Guðrún eignuðust 16 börn. Fæddist það fyrsta 1856 og það seinasta 1880. Fjögur barnanna dóu ung en 12 komust upp til fullorðins aldurs og er aldursröð þeirra þessi: Sveinn bóndi í Viðfirði, Jón bóndi á Skorrastað, Ármann verslunarstjóri (dáinn), Sigríður ekkja frá Hlíð í Lóni, Ingibjörg kona á Vaði í Skriðdal, Guðfinna ekkja í Vesturheimi, Vilhelmína María ekkja í Naustahvammi á Norðfirði, Hermann bóndi í Dakota í Vesturheimi, Guðlaug kona í Miðbæ í Norðfirði, Halldór búfræðingur (dáinn), Seselja (dáin). Eftir því sem næst verður komist hafa barnabörn þeirra Bjarna og Guðrúnar orðið full 90 að tölu, en um tölu barnabarnabarna verður ekki sagt með vissu.
Þau hjónin Bjarni og Guðrún byrjuðu búskap við lítil efni, eins og oft var títt í þá daga, höfðu við mjög erfiðan hag að búa lengi framan af á búskaparárunum, eftir því sem ómegðin jókst. Fyrstu tvö árin voru þau í húsmensku í Viðfirði hjá föður hans. Fluttust svo að Stuðlum til foreldra hennar og voru þar í tvö ár og svo aftur að Viðfirði og voru þar í þrjú ár. Fóru þá að Sveinsstöðum í sömu sveit og voru þar í sex ár. Þar var tekið af þeim eitt barnið til fósturs (Ingibjörg) af hjónunum Sveini Stefánssynin og Guðfinnu Bjarnadóttur í Hellisfjarðarseli og ólst hún þar upp fram yfir fermingaraldur. Sigríður ólst upp á Stuðlum hjá afa sínum og ömmu þar til hún var sjö ára, er þau brugðu búi og fluttu með hana til Bjarna og Guðrúnar að Sveinsstöðum vorið 1868. Vorið eftir fluttu þau Bjarni og Guðrún að Viðfirði. Fór þá hagur þeirra batnandi Því elstu börnin voru þá komin til ljettis. Blómgaðist svo hagur þeirra, að þeim tókst að eignast nær 2/3 jarðarinnar Viðfjarðar, sem var níu hundruð að fornu mati. Vorið 1890 brugðu þau búi í Viðfirði og fluttust með Jóni syni sínum að Seljamýri í Loðmundarfirði. Þar dó Bjarni veturinn 1893. Hann var stillingarmaður, vel greindur og bókhneigður, skrifari var hann með afbrigðum, bæði á settaskrift, sem var eins og prent væri og svo snarhönd og fljótaskrift. Hann skrifaði margar bækur, sumar fágæts efnis, sem ekki hafa á prent komist og komnar eru víðsvegar, jafnvel sumar þeirra til Ameríku.
Vorið 1894 fluttist Guðrún með Jóni syni sínum að Skorrastað í Norðfirði og var þar til dauðadags. Hún sýndi jafnan mikinn dugnað og iðjusemi. Hún var jafn fær að ganga til sláttar sem raksturs. Hún var tóskaparkona mikil og vefjarkona með afbrigðum, enda þurfti hún á því að halda í Viðfirði meðan öll börnin voru heima og heimilisfólk vanalegast 15 til 17 manns og allur íverufatnaður og mikið af rúmfatnaði unnið heima. Guðrún var mjög hugrökk kona, mátti aldrei heyra æðruorð. Hún var einnig mikil trúkona og gerði sér mikið far um að innræta bæði sínum eigin börnum og öllum börnum sem hún umgekst ást og virðingu fyrir því sem göfugt er og gott. Hún hafði líka aðdáanlega gott lag á að halda öllum börnum sem hún umgekst til hlýðni og auðsveipni við sig, enda fundu þau líka, hvaða trausts þau máttu vænta hjá ömmu (sem hún var jafnan kölluð í seinni tíð) þegar þau þurftu á einhverri hjálp að halda, eða þeim bar eitthvað á milli, þá gat amma gert allt sljett.
Gáfnafar hennar var fjölþætt og gætti þess best á efri árum hennar í ættfræði, sagnafjölda og listfengi hennar í því að segja frá sögum og viðburðum frá fyrri tíma með orðgnótt, fjöri og kyngikrafti bestu þjóðsagna. Minni og andlegu fjöri hjelt hún fram að síðustu dögum. Með henni hygg ég að í gröfina hafi farið ýmiskonar þjóðlegur fróðleikur sem skilið átti að geymast.
B